Mia venonta prelego: Grandaj Matematikistoj

La akademia direktoro de la planetario de Medellín, ejo kiun administras nun universitata teknologia instituto, invitis min por alia prelego, ĉi-foje pri "Grandaj Matematikistoj". La prelego okazos la venontan mardon 8-an de julio.

Nu, la temo estas ampleksega, tro ampleksa por unu prelego: Kiam ĝi estis proponita, mi rememoris ke en la jaro 1999 mi ĉeestis serion de 25 prelegoj pri tiu sama temo. La serion estis programo de la Nacia Universitato, kies profesoroj de la matematika fakultato, dediĉis unu prelegon por ĉiu el 25 matematikistoj. Do, en nur unu prelego mi povos paroli pri tro malmultaj (≤ 5?)

Unua paŝo: Selekti la priparolotajn matematikistojn. Mi ne estas specialisto pri la temo, do mi konsideris ses selektojn faritaj de spertuloj. Jen tabelo pri kio rezultis: La unua kolumno maldekste enhavas la nomojn de 25 matematikistoj (sed ne temas pri tiuj 25 de la menciita prelegserio), kaj la dua montras la kvanton de listoj en kiuj ĉiu homo estis selektita:

Poste mi konsideris la aferon laŭ matematikaj subfakoj aŭ subtemoj, por ne troreprezenti subfakon kaj neglekti alian. Nu, post tiu-ĉi prilaborado mi alvenis al la antaŭselekto (kiun mi ankoraŭ devas mallongigi) de la nomoj montritaj en flava fono. Do mi ignoris kelkajn voĉdonojn de la originalaj listoj kaj aldonis tiujn nomojn de la dekstra kolumno.

Mi ricevos sugestojn de legantoj. Antaŭankon!.

Ne ridindaj "frenezuloj" sed danĝeregaj uloj

Publikan informon de INTERPOL pri la aŭtenteco de infomadikaj dokumentoj de la terorisma murdanta kaj narkotaĵ-trafikanta grupo FARC vi povas legi, en angla, hispana, araba kaj franca lingvoj en:

Raporto far INTERPOL

"Doctor Esperanto" en la reto

Fine, kiel promesite, jam pretas la hispanlingva libro en la reto, vi povas elŝuti ĝin el la paĝo:

http://luisguillermo.com/doctoresperanto

La libro estas romaneska biografio pri L. L. Zamenhof skribita originale en pola lingvo far Maria Ziółkowska, tradukita en Esperanton far Isaj Dratwer, kaj el Esperanto en hispanan far J. Nájera Castaneira. Mi iomete ĝin korektis, refaris ĝin tipografie, aldonis al ĝi kelkajn bildojn kaj metis ĝin en la reto.

Ekzistas ankaŭ franclingva traduko de tiu-ĉi libro —vidu katalogon de UEA.

NUNTEMPIGO de 2008.05.14: Se vi elŝutis antaŭe la libron, mi konsilas ke vi elŝutu ĝin denove, ĉar mi reviziadas ĝin kaj faris etajn korektigojn. Do, jam ekzistas nova plibonigita versio.

Ĉu filozofiistoj tro "humanismaj"?

Tre ofte, ĉe mia nokta enlitiĝo, serĉas mi en la radio (kun ricevilo preskaŭ sama al tiu montrita supre) iun ajn kulturan programon por aŭskulti dum kelkaj minutoj antaŭ ekdormo. Hieraŭ nokte, en elsendo de universitata radiostacio mi aŭskultis paroladon inter du kleruloj de humanismaj fakoj, unu pli dediĉita al komunikado kaj literaturo, kun publikigitaj romanoj; la alia, elstara filozofiisto, specialisto pri latina kaj greka lingvoj. La temo estis pri "bestaroj", tre uzitaj en la mezepoko kiel plursignifaj simboloj. La programo apartenis al serio pri mezepoka kulturo, kaj ĝi estis interesa; tamen, proksime de la fino, ili parolis pri tiuj simboloj kaj iliaj samespecaj simboloj en la nuna okcidenta kulturo. La parolantoj pritraktis ilin kiel parto de kulturo alternativa antaŭ "la malsukceso de pozitivismo".

Tuj mi ekpensis ¿Ĉu pozitivismo vere "malsukcesis"? ¿Ĉu tiuj sinjoroj ne parolas tra radio, teknikaĵo filo de pozitivismo, scienco kaj tekniko?

Ofte mi rimarkas ke kleruloj de humanismaj fakoj, amikoj miaj, facilanime parolas pri malsukceso de kulturo tirita far pozitivisma mondrigardo.

Ja, la homaro frontas seriozajn problemojn, sed mi opinias ke tiuj problemoj estus eĉ pli seriozaj (ne malpli) sen la kontribuo de pozitivismo kiu enkondukis sciencon kaj teknikon; des pli ke iu ajn solvo de tiuj problemoj postulas sciencon kaj teknikon, sendpende de la kaŭzo de tiuj problemoj.

Mia foresto kaj "Doctor Esperanto"

Eble, kelkaj "regulaj" legantoj de tiu-ĉi blogo, rimarkis (ĉu bedaŭris? —mi estas tro optimisma—) ke mi ne skribis dum iom longa tempo; fine 21 tagoj. La kialo, krom mia dediĉo al progresigo de mia legado de la ampleksa libro de Penrose, ne estas ke mi forlasis nian karan lingvon. Mi laboras por Esperanto aliel: Finis mi legadon de libreto Doktor Esperanto (hispanlingva kvankam "doktor" ne estas hispanlingva vorto), libreto kiun mi menciis en pasinta blogero. Nu, mi pensas ke tiu verko estas agrabla legaĵo por hispanparolantoj, ke ĝi helpas koni la strebadon de Zamenhof por doni al la homaro tiun-ĉi mirindan komunikilon internacian, kaj ke ĝi meritas esti pli atingebla. Do, mi decidis meti tiun tekston en Interreto, pensante ke tio utilos por la aprezado de Esperanto kaj ties iniciatinto. Vidu mian opinion ĉi-rilate. Tamen, la elektronika skanado kaj karaktro-rekono ne estas kontentigaj ĉi-kaze, kaj tial mi tajpas la tekston kaj samtempe plibonigas iome la tipografian aspekton. Post kelkaj tagoj mi metos ĝin en interreton en PDF-formo. La bildo montrita ĉi-flanke estos la kovrilpaĝo de tiu elektronika eldono.

Kial etiko ĵurnalisma kontraŭas aliprofesiajn?

Mi havas demandon por kiu mi ŝatus ricevi respondon el la legantoj: Foje mi aŭdas debatojn kie jurnalisto, de presa, radiofonia aŭ televida infromilo, defendas sian rajton por ne riveli sian informofonton. Tamen, mi trovas ke tiu konduto etika, estas tute kontraŭa al la norma konduto etika en ĉiuj aliaj fakoj aŭ profesioj, ekzemple akademiaj, en kiuj la korekta —kaj eĉ deviga— praktiko estas riveli la informofontojn (ekzemple per bibliografio) por ke la asertanto de io ajn ĝuu kredeblecon. Do, mia demando estas: Kial la ĵurnalistoj agas kontraŭe? Aŭ kial ĵurnalismo havas verŝajne etikon kontraŭan al tiu de la ceteraj profesioj? (Mi komprenas ke —ekzemple— detektivo, pro sekurecaj kialoj kaj por ke sia esploro ne abortu, ne devas riveli siajn fontojn dum la unuaj etapoj de esploro, sed poste ĉio devas havi klarajn pruvojn, kun diskonigo pri informofontoj, cele ke tio kion li diras estu kredebla. Sed ĵurnalisto ne estas detektivo, kaj, krome, ĵurnalisto verŝajne rifuzas riveli sian informofonton por ĉiam).

La homa vivo en tri minutoj

Hodiaŭ mi deziras kunhavigi al miaj legantoj kantaĵon kiun mi tre ŝatas, verko de elstara kolombia komponisto Héctor Ochoa Cárdenas [pr: Ektor oĉOa kArdenas]. Temas pri "El Camino de la Vida" [esperantlingve: "La Vojo de l' Vivo"]. Sed, ne nur mi, taksas la valoron de tiu-ĉi eta verko, kelkaj homoj taksis ĝin kiel la plej bela kantaĵo kolombia de la 20a jarcento. Ĝia beleco kuŝas parte en la fakto ke ĝi mirinde sukcesas rakonti skize tutan homan vivon en nur tri minutoj. Mi esperas ke mia traduko de tiu kantaĵo en Esperanton ankaŭ sukcesu transdoni al internacia legantaro tian sencon, kian ni, hispankomprenantoj, ĝuas el la originala hispanligva versio. Beadŭrinde mi ankoraŭ ne havas la sonon de ĝia voĉkanto en Esperanto, tamen, ĉi-malsupre, post mia esperantlingva versio, mi aldonis ligilon al ĝia voĉkanto hispanligva (mp3) farita de grupo "Vino Blanco" ["vino blanka"], kaj esperas mi ke ĝi helpos vin imagi kiel oni kantus ĝin esperantlingve kun la muziko.

La Vojo de l'Vivo

Rapide kiel vento,
daŭre pasas
la tagoj kaj la noktoj
de infanaĝo;
Anĝelo la prizorgon
donacadas
dum siaj manoj kudras
la distancon.

Kaj poste venas jaroj
de juneco:
la ludoj, geamikoj,
la lernejo ...
l'animo jam difinas
personecon,
komenciĝas en kor'
subite la vartad'
de revo.

Ekfluas kiel granda font'
mieloj de l'unua am'.
Tuj flugi deziras l'anim'
kaj flugas al la fantazi'.
Kaj ni lernas ke doloro kaj gajeco
apartenas ja konstante al la vivo.

Kaj poste kiam ni jam du
serĉante saman ideal'
ekformas neston de la am',
ŝirmejon nomata la hejm',
Ni komencas novan fazon de la iro:
paro viro-virin' ligitaj per la fid'
kaj per la espero.

La fruktoj de l' kuniĝ'
benata Die
gajigas hejmon nun
per sia ĉeesto.
Kiun ni amus pli
ol la gefilojn?
Ili estas plilongiĝo
de la ekzisto.

Poste kiom da penoj
kaj sendormoj
por ke al gefiloj manku
ja nenion.
Por ke kiam kreskitaj
iru alten,
kaj ili gajnu plu
tiun feliĉon ja
tre deziratan.

Kaj poste ĉe ilia forir',
-eĉ kelkaj ne adiaŭas nin!-
malvarmo de tia solec'
frapadas nian koron tuj.

Estas tial
amatino
ke mi petas
ripete kaj ripet':
Se al mi venas oldec'
Vi restu apude.

— Kanto hispanlingva

Mia venonta prelego: Kosma esplorado per robotoj

Kion mi faras nuntempe? Nu, post mia ĵus pasinta prelego de la 25^a de marto, mi estas dediĉita al pretigo de mia venonta prelego —pri aŭtomata aŭ per-robota kosma esplorado— por la venonta lundo 21^a de aprilo. Tio postulas tempon ĉar mi neniam antaŭe faris saman prelegon.

La kolombia sciencisto Manuel Elkin Patarroyo

Proksimume ekde la jaro 1980, la kolombia sciencisto Manuel Elkin Patarroyo prilaboradas novan metodon por fabriki vakcinojn per kemia sintezado, kaj ne laŭ la kutima metodo kiu baziĝas sur la organismoj kiuj kaŭzas la malsanojn kaj la korespondaj antigenoj de la imuniĝa respondo de la homa korpo.
Per tiu metodo, li kun sia filo Manuel Alfonso Patarroyo, kaj grupo de sciencesploristoj de la Fondaĵo Instituto de Imunologio de Kolombio kaj la Nacia Universitato de Kolombio, laboradis speciale pri kemie sintezita vakcino kontraŭ malario, malsano kiu ĉiujare infektas multajn milionojn da homoj kaj mortigas proksimume 2 milionojn el ili. La esploristaro de doktoro Patarroyo kompreneble, pro limoj en rimedoj, devas sin dediĉi al nur unu aŭ malmultaj malsanoj, tamen la malkovroj faritaj de ili kaj la procedoj desegnitaj kaj perfektigitaj far ili dum pli ol 20 jaroj por sintezi kemie novajn vakcinojn, aplikeblas ĝenerale al proksimume 500 malsanoj (malario, tuberculozo, aidoso, ...). Por la plimulto el tiuj malsanoj la homaro ankoraŭ ne havas vakcinojn.
Kvankam jam la laboro kaj sciencaj atingoj de doktoro Patarroyo ricevis antaŭe altan taksadon internacian kaj eĉ premiojn, kelkaj homoj ankoraŭ ne agnoskis la valoron de liaj atingoj (oni parolas eĉ pri oligopolaj havdeziroj de la grandaj farmaciaj kompanioj, sed mi ne konas detalojn pri tio).
Kompreneble, la perfektigo de efikaj kemiaj procedoj, kaj la plialtigo de efikeco de kemie sitezita vakcino kontraŭ malario postulis daŭran laboron dum tiuj jaroj. Feliĉe, nun la novaĵo estas la agnosko de la valoro de tiuj esploroj kaj atingoj far serioza scienca societo: la Amerika Kemia Societo, per publikigo de scienca artikolo far doktoro Patarroyo kaj lia filo en faka revuo (vidu ligilon malsupre) post okmonata ekzamenado far gravaj fakuloj pri kemio kaj infektaj malsanoj.
La kolombia sciencisto Manuel Elkin Patarroyo malfermas grandegan esperon pri ebleco fari vakcinojn de "nova generacio" kontraŭ multaj malsanoj, kaj tiel eviti la mortojn de mutaj homoj.

Ligiloj:

[En Esperanto] Manuel Elkin Patarroyo kaj sia vakcino kontraŭ malario

[Anglalingva] Resumo el scienca revuo Accounts of Chemical Research de artikolo: "Aperantaj Reguloj por Kemie Sintezitaj Vakcinoj Multantigenaj, Multstadiaj, bazitaj en Subunuaĵoj" ("Emerging Rules for Subunit-Based, Multiantigenic, Multistage Chemically Synthesized Vaccines")

[Anglalingva] Artikolo en Science Daily

Ekzistas hispanlingva intervjua kaj biografia libro pri M. E. Patarroyo:
Romero, F. "Manuel Elkin Patarroyo. Un Nuevo Continente de la Ciencia", eldonejo "El Navegante/Tercer Mundo", 256 paĝoj, ISBN 9586015661, Bogoto, 1994.
Pri la libro, hispanlingve